Leiderschap begint een halve seconde eerder dan je denkt

Leiderschap begint een halve seconde eerder dan je denkt

Over leiderschap wordt veel geschreven in termen van visie, communicatie en beslissingskracht. Allemaal hoofdwerk. Opvallend weinig aandacht gaat naar het feit dat al die vaardigheden draaien op een zenuwstelsel. Je kunt de scherpste analyse van het bedrijf in je hoofd hebben, als je lijf (onbewust) in de alarmstand staat, werk je met een fractie van je capaciteit. Een zenuwstelsel onder druk denkt smaller. Er is minder ruimte voor nuance, je gaat sneller in de verdediging en je neemt soms een besluit om van de spanning af te zijn, terwijl het besluit eigenlijk nog niet rijp was. Dat gebeurt sneller dan je denkt, en bijna altijd zonder dat je het doorhebt.

Ademhaling is geen bijzaak

Je ademhaling is het enige onderdeel van je autonome zenuwstelsel dat je ook bewust kunt sturen. Dat werkt in twee richtingen. Stress verandert je adem, maar je adem verandert ook je stressniveau. Een rustige, verlengde uitademing activeert via de nervus vagus het deel van je zenuwstelsel dat afremt. Dat is pure fysiologie, en het is meetbaar in onder meer je hartritmevariabiliteit.

Voor wie leidinggeeft wordt het pas echt interessant als je kijkt naar een gewone werkdag. De meeste mensen ademen van negen tot vijf alsof er dreiging is: hoog in de borst, snel, door de mond, met momenten waarop de adem stokt bij het lezen van een mail. Onderzoeker Linda Stone gaf dat laatste zelfs een naam: e-mailapneu.

Je lichaam staat zo de hele dag net iets te hoog afgesteld. Dat voelt normaal, tot je merkt dat je lontje korter wordt, je slecht slaapt, fouten maakt, niet meer helder kunt denken of beslissingen voor je uit schuift.

Regie begint niet in je hoofd

Persoonlijk leiderschap gaat over regie. Er bestaan talloze modellen over, maar regie over je eigen reactie begint in je lijf. Wie zijn eigen staat kan opmerken en bijsturen, heeft in een lastig gesprek een keuze die anderen niet hebben. Je reageert minder op reflex, je luistert langer en je hoeft een stilte niet meteen te vullen. Je omgeving voelt dat ook. Teams lezen de staat van hun leidinggevende sneller dan diens woorden, en rust werkt net zo aanstekelijk als spanning.

Concreet kan het heel klein beginnen. Neem voor een moeilijk gesprek een paar ademhalingen waarbij je uitademing langer duurt dan je inademing, bijvoorbeeld vier tellen in en zes tellen uit. Je hebt er geen matje of stilteruimte voor nodig en er is niemand die het merkt. De uitdaging waar je voor staat is daarmee nog niet direct opgelost, maar jij stapt er wel met een helderder hoofd in. En dat maakt vaak precies het verschil.

Trainbaar, zoals elke vaardigheid

Topsporters, piloten en militairen trainen hun ademhaling al jaren. Zij moeten presteren onder druk en weten dat helder denken op dat moment niet vanzelf gaat. Wie dagelijks beslissingen neemt met impact, zit in precies dezelfde positie. Alleen kijkt er geen publiek mee en wordt er niets gemeten.

In mijn sessies en workshops vertaal ik dat naar de werkvloer: wat er in je lichaam gebeurt bij stress, waarom je adem een betrouwbaar stuur is en hoe je dat toepast tussen twee vergaderingen door. Mensen ervaren het tijdens de sessie meteen zelf, en dat maakt dat het blijft hangen. Want dat is uiteindelijk het mooiste aan je adem. Je hebt hem altijd bij je. De vraag is alleen hoe je hem gebruikt.