Zit de zorg echt helemaal klem? Welnee, er moet gewoon meer gerebelleerd worden!

Een verpleegkundige in een verzorgingshuis draait door ziekte een avonddienst alleen. Ze doet haar uiterste best om voor alle 23 bewoners op haar afdeling te zorgen, totdat zich een probleem voordoet. Wanneer ze een bewoner de dagelijkse medicatie wil geven, merkt ze dat er een pil ontbreekt. Ze moet naar de medicijnkast helemaal aan de andere kant van het gebouw om deze te halen. Maar als ze dat doet, laat ze 23 bewoners tijdelijk zonder toezicht achter.

Ze besluit daarom buiten haar boekje te gaan. De pillen zit op een rol verpakt, die ze volledig uitvouwt. Ze pakt de allerlaatste pil van de rol, geeft deze aan de bewoner en bestelt direct nieuwe medicatie om toekomstige tekorten te voorkomen. Goed en praktisch opgelost zou je zeggen. Toch krijgt ze een reprimande van haar collega’s, omdat ze de regels niet heeft gevolgd.

Op een andere plek heeft een zorgprofessional te maken met een patiënt die motorisch achteruitgaat en daardoor tijdens het eten weleens knoeit. Volgens de regels moet in zo’n situatie aangepast bestek worden aangeboden. De patiënt ervaart dat echter als denigrerend, en het tast zichtbaar zijn eigenwaarde aan. Dat raakt de zorgprofessional, die besluit hem toch gewoon regulier bestek te geven en achteraf zelf op te ruimen. Soms organiseren ze zelfs een speciaal ‘fingerfood’-diner, waar de hele afdeling zichtbaar plezier aan beleeft.

Dit zijn zomaar een paar praktijkvoorbeelden waar zorgprofessionals dagelijks mee te maken krijgen. Ze komen dan voor een dilemma te staan waarbij ze de afweging moeten maken tussen het volgen van regels en protocollen en het geven van de beste zorg voor een patiënt. Wat doe je dan?

Buiten de lijntjes kleuren

Een hardnekkige misvatting over rebelsheid is dat het vooral om opstandigheid draait. Alsof rebellen per definitie regels negeren, overal tegenin gaan en voortdurend klagen. Maar dat beeld klopt helemaal niet. De meeste rebellen zijn juist sterk betrokken bij hun werk en willen het zo goed mogelijk doen.

In de praktijk worden ze vaak belemmerd door regels en protocollen die zijn bedacht door mensen die het werk zelf niet uitvoeren. Daardoor ontstaan processen die moeilijk uitvoerbaar zijn. Als ze dan van de regels afwijken, doen ze dat niet omdat ze dat zo graag willen, maar omdat ze geen andere optie zien.

Verstrikt in het regelwoud

Binnen de zorg is een uitgebreid stelsel aan kwaliteitsstandaarden, richtlijnen en werkinstructies ontwikkeld om veiligheid te garanderen. Inmiddels zijn dat er zoveel dat ze elkaar soms tegenspreken of zelfs tegenwerken. Bovendien leggen ze vaak de nadruk op één aspect van zorg, terwijl andere factoren net zo belangrijk zijn.

Daar komt bij dat deze standaarden uitgaan van een ‘gemiddelde’ patiënt, die in werkelijkheid nauwelijks bestaat. Vooral bij complexe en langdurige zorgsituaties schieten ze tekort. Zorgverleners moeten daarom regelmatig afwijken van de regels om passende en goede zorg te kunnen bieden.

Ongekende creativiteit

Rebellerende zorgprofessionals zijn zeer betrokken en hebben een sterk innerlijk kompas. Wanneer zij voor een moreel dilemma komen te staan, handelen zij niet impulsief, maar wegen zij zorgvuldig verschillende handelingsopties af. Vaak leidt dat tot een creatieve oplossing, waarbij zij de best mogelijke zorg aan de patiënt of bewoner bieden zonder de veiligheid in gevaar te brengen, zoals de voorbeelden van de ontbrekende pil en het aangepaste bestek laten zien.

Daar zit een enorme kans. Want in plaats van een reprimande te geven aan de zorgprofessional die afwijkt van de regels, kun je het ook zien als signaal dat er iets niet lekker zit in de regels en procedures. Door de inventiviteit van rebellen te gebruiken, los je problemen duurzaam op, zorg je voor een betere werkomgeving voor iedereen en zet je hen in hun kracht waardoor ze niet afhaken, maar juist gemotiveerd blijven.

Omarm die rebellerende zorgprofessional

De sleutel tot succes ligt dus in het enorme, nog onbenutte potentieel van zorgverleners. Zij staan dagelijks met beide voeten in de praktijk, weten precies waar het wringt en hebben vaak al slimme oplossingen bedacht voor de meeste problemen. Maar dat vraagt wel om een omgeving waarin het oké is om buiten de gebaande paden te denken en te handelen.

Geef deze vernieuwers dus de ruimte, luister naar hen en betrek ze actief. Want rebellerende zorgprofessionals zijn helemaal geen lastpakken, maar juist de aanjagers voor verandering en innovatie.