Leren presenteren – tips van een ervaren spreker (deel 1)

Als innovatiespreker heeft Jeff Gaspersz inmiddels al ruim 1000 keynotes, masterclasses en workshops gegeven. In dit artikel deelt hij zijn ervaringen met u.

Door prof. dr. Jeff Gaspersz – hoogleraar Innovatie aan de Nyenrode Business Universiteit en een veelgevraagde adviseur op het gebied van innovatiemanagement, business creativiteit, leiderschap en kansdenken.

Als innovatiespreker heb ik inmiddels al ruim 1000 keynotes, masterclasses en workshops gegeven. Ik ben daar dankbaar voor, want ik zie het als mijn missie om mensen, individueel of in organisatorisch verband, te ondersteunen in hun creatiekracht. Ik heb gaandeweg mijn sprekersloopbaan een aantal waarnemingen over presenteren gedaan, die ik met u zou willen delen. Ze zijn dus gebaseerd op mijn eigen ervaringen, mijn reflecties over waarom de ene lezing beter lukte dan de andere. 

De onderstaande, eerste 6 tips staan doorgaans niet in de boeken over ‘Hoe word ik een goede spreker?‘. Belangrijk is dat je zelf uitvindt wat qua presenteren voor je werkt of niet. Beschouw de onderstaande tips dan ook als zoekrichtingen. De eerste tip, daar besteed ik de meeste woorden aan, omdat een uitdaging bij spreken is, waar velen mee worstelen. 

Tip 1. Bevestig je why en overwin je spreekangst

Mijn ervaring met spreekangst
Ik kan mij de conferentie nog goed herinneren. Ik had reeds een paar jaar ervaring als spreker en voelde mij inmiddels heel comfortabel met zalen van 50 tot 100 personen. Totdat ik een keynote op een jaarcongres van een grote organisatie mocht verzorgen. In de maanden voor deze presentatie werd het mij duidelijk dat er ongeveer 1200 deelnemers zou zijn. Vanaf dat moment voelde ik mij niet helemaal gerust meer.

Op de dag zelf, stond ik daar achter een gordijn op het podium samen met de dagvoorzitter, een bekende tv-persoonlijkheid. Ik was de uren ervoor al nerveus, maar op een niveau dat nog hanteerbaar was en die eigenlijk elke spreker nodig heeft om op scherp te staan. Echter toen de dagvoorzitter zijn inleiding deed en ik wist dat ik binnen een of twee minuten zou worden uitgenodigd het podium op te stappen, piekte mijn nervositeit en uitte zich in knikkende knieën, een zeer onaangenaam gevoel in mijn maag, en de malende gedachte: “Ik kan dit niet, ik wil hier weg!”.

Er zijn ontelbare boeken en artikelen geschreven over het overwinnen van spreekangst. Spreekangst komt vooral voort uit het ego dat bang is beschadigd te raken wanneer het niet lukt (“Ik ga af”) of doordat controle wordt verloren (“Stel dat ik niet meer uit mijn woorden kan komen, of dat ik controle over mijn adem verlies”). Het ego geruststellen met woorden als: “Ik ben toch goed voorbereid” lukt niet. Het ego blijft doemscenario’s bedenken. 

En dat is jammer, want zoals ik aangaf: als je inzichten en ideeën hebt die het waard zijn om gedeeld te worden omdat het mensen of organisaties kan helpen, dat mag er geen belemmering toe zijn. 

Spreekangst overwinnen
Ik heb zelf ondervonden dat de meest effectieve manier om je spreekangst te overwinnen, het contact maken is met dat wat groter is dan je eigen ego. Dus toen ik achter het podiumgordijn geen controle meer kon krijgen over mijn zenuwen, daalde een gedachte in mij neer.
De gedachte was: “Dat is toch bijzonder, dat ik zo dadelijk met de mensen in de zaal inzichten mag delen die hen kan helpen innovatiever te zijn in hun werk en leven. Wat ben ik dankbaar dat ik hier mag presenteren.” Toen ik die gedachte kreeg, liet ik het niet los. En herhaalde dezelfde gedachte nog een keer in mijzelf, en nog een keer, en nog een keer. 

Wat ik toen merkte is dat de zenuwen als het ware uit mijn lichaam stroomden en plaats maakten voor een warme energie. Juist op dat moment werd ik aangekondigd en stapte het podium op. Het werd een van mijn beste keynotes voor een half verduisterde zaal met 1200 personen.

Wat er eigenlijk gebeurde is dat ik mijn ‘why’ weer herinnerde. Dus waarom ik graag spreker wil zijn. In essentie niet om op het podium te staan, mijn kennis en wijsheid te tonen en applaus te ontvangen. Maar om te geven. Het gaat helemaal niet om mij. Ik sta daar niet voor mijzelf, maar ben er voor het publiek. Ik wil er zijn voor elk van de aanwezigen om te delen, te inspireren en adviezen te geven, waar de deelnemers ook echt wat mee kunnen. 

Tegenwoordig schrijf ik mijn ‘why‘ op de achterkant van een visitekaartje en vlak voor een presentatie kijk op dat kaartje en herinner mij weer waarom ik hier sta, en ga ik dankbaar en zelfverzekerd het podium op. Het maakt mij niet uit hoe veel personen in de zaal zitten. Zitten er 500 mensen in de zaal, dan zijn er eigenlijk 500 keer 1 mens aanwezig, voor wie ik graag betekenisvol zijn. 

Kortom, mijn advies om spreekangst te overwinnen is: Besteed geen aandacht aan het bange kleine ego, maar verplaats je je aandacht naar waarom je straks op dat podium staat, waarom je deze inzichten, wil delen en hoe die de mensen in de zaal en hun organisaties zullen gaan helpen. Schrijf die redenen op een kaartje en herinner je er steeds weer aan, vooral vlak voordat je het podium op gaat. 

Tip 2: Visualiseer vooraf een grandioze presentatie. 

Inmiddels is veel bekend over de kracht van visualisatie. Sporters maken er gebruik van door vooraf aan hun presentatie als hun succes te verbeelden. Je kunt deze techniek ook gebruiken voor je presentaties. Zie jezelf krachtig en overtuigend presenteren. Aanschouw in je geestesbeeld de enthousiaste reacties van het publiek, het applaus, het dankwoord van de dagvoorzitter. Zulke visualiseringen maken je mentaal sterker en je bent nog beter voorbereid. Wanneer je op het podium staat, doe je als het ware de presentatie al voor de zoveelste keer!

Tip 3: Maak verbinding met het publiek

Connectie maken met je publiek gebeurt in de eerste seconden van je presentatie. Hoe begin je? Vele boeken over “hoe leer je beter spreken” zullen je aangeven dat je moet beginnen met zo helder mogelijk uit te leggen waar je het over gaat hebben. Dus even in vogelvlucht aangeven. “Ik ga eerst in op punt 1 en dan vervolgens, punt 2 en dan 3, 4 en 5 en sluit af met punt 6.” Wanneer ik zo’n spreker hoor dan ontstaat bij mij altijd het gevoel van vermoeidheid bij voorbaat. Ik zie op tegen de hele reeks van punt 1 tot en met punt 6 te moeten aanhoren. Hoe kan het ook anders?

Elizabeth Gilbert (auteur van “Eat, Pray, Love”) begint haar TED Talk Your elusive genius (ruim 19 miljoen views!) met: “Ik ben een schrijver” en geeft vervolgens aan dat schrijven haar levenslange passie en liefde is. Met die woorden creëert ze een warmte en verbondenheid in de zaal. En dan vervolgt ze ”Maar er is iets bijzonders gebeurd, waardoor ik dit heb moeten bijstellen.” Het publiek hangt aan haar lippen. Ze heeft in een paar seconden het publiek voor haar gewonnen. Hoe kun je in je eigen presentatie en speeches verbinding maken met het publiek?

Tip 4: Straal enthousiasme uit. 

In een presentatie ontstaat een energie uitwisseling met het publiek. Wanneer je eigen energie en enthousiasme gering is, dan kun je moeilijk verwachten dat het publiek heel energetisch is. Stijgt je eigen enthousiasme, dan zal het publiek niet achterblijven. Niet iedereen heeft de energetische persoonlijkheid (en stem!) van de spreker Tony Robbins. Echter zijn enthousiasme werkt aanstekelijk. Wat kun je van Tony leren? Straal je zelf genoeg enthousiasme over je onderwerp uit in je presentatie? Enthousiasme is vrijwel niet te ‘faken’. Dus vraag jezelf: Wat enthousiasmeert mij diep in mijn onderwerp?

Voor mijn eigen thema ‘Innovatie en creativiteit’ weet ik dat wat mij raakt, is dat veel mensen niet in hun creatiekracht komen door allerlei belemmeringen die ze in hun omgeving of in zichzelf ervaren. Terwijl die creatiekracht juist zo nodig is om vooruit te komen en doelen te bereiken. Als ik dan wegen aangeef om in organisaties en op het persoonlijk vlak de creatiekracht te versterken komt er vanzelf bij mij energie en enthousiasme vrij om er kennis over te delen. 

Tip 5: Maak oogcontact.

Oogcontact is zo belangrijk, Maar als je een zaal van 100 deelnemers hebt, zijn 200 ogen op je gericht. Je kunt niet met iedereen oogcontact hebben. Toch lukt het wel om als je steeds weer van blik wisselt tijdens het presenteren, om kort oogcontact te hebben met velen in de zaal.

Maak vooral langer oogcontact met de vriendelijk kijkende mensen in het publiek. Dat beïnvloedt op een positieve wijze je eigen stemming en zekerheid. Eigenlijk geven deze mensen je al waardering nog voor je presentatie is afgelopen. Dat bemoedigt gedurende de presentatie.

Tip 6: Gebruik verhalen. 

Dit is de kracht van veel sprekers uit de VS. Zij vertellen verhalen, terwijl een Nederlandse of Duitse spreker geneigd is vooral de presentatie te structureren en van modellen te voorzien. Wanneer je een publiek een verhaal vertelt zijn ze niet alleen toehoorder. Het is alsof zij deelgenoot zijn van het avontuur. Daarom luistert men ademloos naar verhalen. Wat zijn de verhalen die je zelf met het publiek wilt delen en die je betoog nog meer kracht geven? Ontdek wat je kunt leren van grote verhalenvertellers en blijf jezelf erin verbeteren. Meer weten? Bekijk dan zeker de goed bekeken TED Talk – The magical science of storytelling.

Er volgen binnenkort nog 4 tips over presenteren van Jeff Gaspersz. Houd deze blog in de gaten!


© Jeff Gaspersz, 2020

Prof. dr. Jeff Gaspersz, is als hoogleraar innovatie verbonden aan Nyenrode Business Universiteit. Daarvoor was hij verbonden aan de Erasmus Universiteit en aan KPMG. Hij is een veelgevraagd spreker over innovatie en creativiteit op conferenties, seminars en masterclasses. Hij adviseerde ruim 450 organisaties over innovatiekansen.

Zijn boeken gaan over hoe je als organisatie, team, professional of ondernemer innovatiekracht ontwikkelt om steeds opnieuw kansen te ontdekken en te benutten.

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

  • Mis niets en ontvang gemiddeld 1 keer per maand nieuws rond onze sprekers, artikelen, informatie over gratis webinars en over leuke acties.
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Zoek je een professionele spreker, workshop of dagvoorzitter voor jouw (online) bijeenkomst?